Cainizm gibi M.\u00d6. VI. y\u00fczy\u0131lda \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan Buddhizm de d\u00fcnyada \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015f ve oynamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n
Bu dinin kutsal metinlerine Tripitaka, bir Orta Hint dili olan Pali dilinde de Tipitaka (\u00dc\u00e7 Sepet) denir. Sepetlerin birincisinde ke\u015fi\u015flik kurallar\u0131, ikincisinde kurtulu\u015f \u00e7areleri, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcnde felsefi ve \u00f6zellikle psikolojik g\u00f6r\u00fc\u015fler vard\u0131r. Cataka ve Avadana edebiyat\u0131 ile Buddhist kutsal metinleri bir hayli kabar\u0131k durur. Hind uzman\u0131 Alman Max M\u00fcller’e g\u00f6re Buddhizm kutsal kitaplar\u0131n en kal\u0131n\u0131na sahiptir.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n
Buddhizmin di\u011fer bir\u00e7ok dinden ayr\u0131lan y\u00f6n\u00fc, sosyal \u00e7evrenin geleneklerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan kurucusunun kendi hayat tecr\u00fcbeleriyle bu dini ve felsefi yolu bulmu\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Siddharta Gautama Buddha, asl\u0131nda \u015eakya kral\u0131n\u0131n o\u011flu; yani bir prensti. Fakat daha \u00f6nce ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok zengin ve \u015fa\u015faal\u0131 hayata ra\u011fmen o, ger\u00e7e\u011fin bunlarda olmad\u0131\u011f\u0131m sezmi\u015fti. Olgun bir ya\u015fa geldi\u011finde saray\u0131ndan ka\u00e7\u0131p bir ke\u015fi\u015f oldu. A\u015f\u0131r\u0131 perhiz ve riyazet uygulad\u0131ysa da, bu usullerin insan\u0131 kurtulu\u015fa ve mutlulu\u011fa g\u00f6t\u00fcrmedi\u011fini anlad\u0131. Daha \u00f6nceden de zevk ve sefa i\u00e7inde zengin bir ya\u015fam\u0131 tatm\u0131\u015f, fakat onun da bir i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131n\u0131, insan\u0131 kurtulu\u015f ve mutlulu\u011fa eri\u015ftirmedi\u011fini g\u00f6rm\u00fc\u015f oldu\u011fundan, insan i\u00e7in en do\u011frusunun a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar aras\u0131nda bulunan bir “Orta Yol” un izleyicisi olmak oldu\u011funa karar vermi\u015fti,<\/p>\n\n\n\n
Otuzalt\u0131 ya\u015f\u0131na geldi\u011finde kendi d\u00fcnyas\u0131nda derin d\u00fc\u015f\u00fcncelere dalarak ger\u00e7e\u011fi aramaya devam etti. Ve nihayet bir aya yak\u0131n bir zaman sonra Bodhgaya (bilgi a\u011fac\u0131) a\u011fac\u0131n\u0131n dibinde ger\u00e7e\u011fi kavrayarak, ayd\u0131nland\u0131. Bu nedenle kendisine “uyanm\u0131\u015f, ayd\u0131nlanm\u0131\u015f” anlam\u0131nda Buddha denmi\u015ftir. Ayr\u0131ca h\u00fcrmet edilecek ki\u015fi anlam\u0131nda Arhat, cehaleti yenmi\u015f ki\u015fi anlam\u0131nda da Vira veya Cina denilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Bundan sonra \u00e7e\u015fitli yerlerde vaazlar vererek \u00f6\u011fretisini yaymaya ve erdem \u00e7ark\u0131 anlam\u0131na gelen, Buddhist tabiriyle, Dharma\u00e7akra’y\u0131 d\u00f6nd\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Buddhist metinlerde Buddha’n\u0131n uzun \u00f6\u011fretim y\u0131llar\u0131na ait bir\u00e7ok olay ve an\u0131lar nakledilir. Onun do\u011fumu ve ya\u015fam\u0131 hakk\u0131nda \u00e7e\u015fitli efsaneler anlat\u0131l\u0131r, Buddha ve onun m\u00fcritleri zengin-fakir, soylu-soysuz ay\u0131rt etmeksizin herkese \u00f6\u011fretilerini yaym\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Seksen ya\u015f\u0131na geldi\u011finde Nirvana’ya girmek \u00fczere Ku\u015finagara \u015fehrinin yak\u0131n\u0131nda bir a\u011fac\u0131n alt\u0131nda, inananlar\u0131n\u0131n aras\u0131nda \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr, \u00f6lmeden \u00f6nce kendisi i\u00e7in g\u00f6zya\u015f\u0131 d\u00f6kmekte olan kuzeni ve en yak\u0131n m\u00fcridi Ananda’ya \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n\n\n\n
“Ey Ananda, b\u00f6yle aglay\u0131p s\u0131zlama, umutsuzlu\u011fa kapt\u0131rma kendini. Sana daha \u00f6nce de demedim mi? insan\u0131n sevdi\u011fi her \u015feyden, hayran oldu\u011fu her \u015feyden, b\u00fct\u00fcn bunlardan ayr\u0131lmas\u0131, yoksun kalmas\u0131, s\u0131yr\u0131lmas\u0131 gerektir. Do\u011fan, yarat\u0131lan, elle yap\u0131lan, dolay\u0131s\u0131yla ge\u00e7ici olan her \u015feyin yok olmamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr, ey Ananda? M\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir bu?<\/em>“<\/p>\n\n\n\n M\u00fcridlerine son olarak “y\u0131lmadan sava\u015f\u0131n\u0131z<\/em>” dedikten sonra Buddha \u00f6l\u00fcr. Bilim adamlar\u0131 genellikle Buddha’nin tarihi bir \u015fahsiyet oldu\u011funda fikir birli\u011fi i\u00e7indedirler.<\/p>\n\n\n\n Buddha \u00f6l\u00fcm d\u00f6\u015fe\u011finde Ananda’ya \u015f\u00f6yle demi\u015fti: “Ben \u00f6l\u00fcnce size benim \u00f6\u011fretilerim hocal\u0131k edecektir.<\/em>“<\/p>\n\n\n\n Bu \u00f6\u011freti her \u015feyden \u00f6nce ki\u015finin her konuyu serbest\u00e7e incelemesi serbest\u00e7e denemesi esas\u0131na dayanmaktad\u0131r, ve s\u0131rf bu noktadand\u0131r ki, b\u00fct\u00fcn \u00f6teki dinsel doktrinlerden ayr\u0131lmaktad\u0131r. Buddha \u015f\u00f6yle diyor; “Bir \u015feye s\u0131rf kulaktan duydunuz diye inanmay\u0131n\u0131z, birka\u00e7 ku\u015faktan beri itibar g\u00f6r\u00fcyorlar diye, geleneklerin de do\u011fru oldu\u011funa inanmay\u0131n… S\u0131rf hocalar\u0131n\u0131z\u0131n ya da rahiplerin otoritesine dayan\u0131yor diye hi\u00e7bir \u015feye inanmay\u0131n. Ancak bizzat hissetti\u011finiz, denedi\u011finiz ve do\u011fru olarak kabul etti\u011finiz, kendinizin ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hayr\u0131na olan \u015feylere inan\u0131n ve tutumunuzu onlara uydurun.<\/em>“<\/p>\n\n\n\n Ki\u015fisel akla olan bu inan\u00e7 o kadar kesin olarak belirtilmi\u015ftir ki Buddhizm ilk a\u011f\u0131zda bir din de\u011fil, bir felsefe san\u0131labilir. Bununla beraber o, yine de bir dindir. \u00c7\u00fcnk\u00fc amac\u0131 kesinlikle so\u011fuk bir ger\u00e7e\u011fi bulmak de\u011fildir. Amac\u0131 insanlar\u0131 ya da onlar\u0131n ruhlar\u0131n\u0131 kurtulu\u015fa erdirmektir.<\/p>\n\n\n\n Buddha’n\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00f6\u011fretisini i\u00e7inde \u00f6zetleyen d\u00f6rt ger\u00e7ek \u015fudur:<\/p>\n\n\n\n a- Hayat \u0131st\u0131rapt\u0131r Buddha diyor ki: “i\u015fte ey ke\u015fi\u015fler, \u0131zd\u0131rap hakk\u0131ndaki kutsal ger\u00e7ek: Do\u011fum \u0131zd\u0131rapt\u0131r, ya\u015fl\u0131l\u0131k \u0131zd\u0131rapt\u0131r, hastal\u0131k \u0131zd\u0131rapt\u0131r, \u00f6l\u00fcm \u0131zd\u0131rapt\u0131r, sevilmeyenle birle\u015fmek \u0131zd\u0131rapt\u0131r, sevilenden ayr\u0131lmak \u0131zd\u0131rapt\u0131r, arzunun ger\u00e7ekle\u015fmemesi \u0131zd\u0131rapt\u0131r, bizi kendine ba\u011flayan b\u00fct\u00fcn nesneler \u0131zd\u0131rapt\u0131r.<\/em>“<\/p>\n\n\n\n Buddhistler daha evvelden var olan ruhg\u00f6\u00e7\u00fc inanc\u0131n\u0131 korumaya devam ettiler. Buna g\u00f6re, \u0131zd\u0131rap dolu bir halin gerisinde ve ilerisinde sonsuz bir \u0131zd\u0131rap ge\u00e7mi\u015fiyle engin bir \u0131zd\u0131rap gelece\u011fi uzan\u0131p gitmektedir. Buddha bunu \u015f\u00f6yle ifade etmektedir:<\/p>\n\n\n\n “Ne dersiniz ey m\u00fcridlerim, d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck okyanustaki su mu daha \u00e7oktur, yoksa d\u00f6k\u00fclen ve sizin de d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz g\u00f6zya\u015flar\u0131 m\u0131? O g\u00f6zya\u015flar\u0131n\u0131 sizler rastgele, avare avare dola\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z o uzun yolculu\u011fu yaparken d\u00f6kt\u00fcn\u00fcz. Nefret etti\u011finiz nesneden nasibiniz var, sevdi\u011finiz nesneden nasibiniz yok diye sa\u011flay\u0131p inlerken d\u00f6kt\u00fcn\u00fcz bu ya\u015flar\u0131… Bir anan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc, bir baban\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc, bir karde\u015fle k\u0131zkarde\u015fin \u00f6l\u00fcm\u00fc, bir o\u011fulun \u00f6l\u00fcm\u00fc, bir k\u0131z\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc, h\u0131s\u0131mlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc, mal\u0131n m\u00fclk\u00fcn kaybolmas\u0131… Uzun \u00e7a\u011flar boyunca b\u00fct\u00fcn bu ac\u0131lara u\u011frad\u0131n\u0131z siz. Ve siz \u00e7a\u011flar boyunca bu imtahanlar\u0131 ge\u00e7irirken, d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck okyanusta oldu\u011fundan daha fazla g\u00f6zya\u015f\u0131 d\u00f6k\u00fcld\u00fc.<\/em>“<\/p>\n\n\n\n Evrensel \u0131zd\u0131rap varl\u0131klar\u0131n, nesnelerin, duygular\u0131n devaml\u0131 olmay\u0131\u015f\u0131ndan ileri gelmektedir. Her\u015fey ge\u00e7icidir; insan\u0131n ba\u011flanabilece\u011fi hi\u00e7bir \u015fey yoktur. Buddhizm’in Brahmanik doktrinlerin \u00e7o\u011fundan, \u00f6zellikle Upanishadlardaki Brahmanizmden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 nokta i\u015fte budur: Ne madde “d\u00fcnyas\u0131nda, ne de ruh d\u00fcnyas\u0131nda devaml\u0131 hi\u00e7bir \u015fey yoktur. Kainat yoktur, \u00f6z yoktur, \u00f6z-ruh yoktur. Ancak haller vard\u0131r ki bunlar\u0131n \u015fartlar\u0131 kendilerinden \u00f6ncekiler taraf\u0131ndan meydana getirilir. Bu haller ge\u00e7ici olarak bir araya gelip yalan ve bo\u015f bir kainat, yalan ve bo\u015f bir “ben” yarat\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n Buddha diyor ki: “Ey ke\u015fi\u015fler, i\u015fte \u0131zt\u0131rab\u0131n k\u00f6k\u00fc hakk\u0131ndaki kutsal hakikat: Hayata susam\u0131\u015fl\u0131kt\u0131r ki insan\u0131 yeniden do\u011fu\u015fun birinden \u00f6tekine g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Bunun yan\u0131s\u0131ra da zevkle, zevkini \u015furada burada bulan h\u0131rs vard\u0131r: Zevke susam\u0131\u015fl\u0131k, ya\u015famaya susam\u0131\u015fl\u0131k, devaml\u0131 olmay\u0131\u015fa susam\u0131\u015fl\u0131k gibi.<\/em>“<\/p>\n\n\n\n Buradan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, varl\u0131\u011f\u0131 yaratan arzudur. Varolma arzumuz bizi varl\u0131\u011fa ba\u011flar; hayata olan susam\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z bizi \u00f6l\u00fcmden sonra dahi ya\u015fat\u0131r, bir ba\u015fka bedene sokar ve yeniden \u0131zd\u0131rap \u00e7ekmemize yol a\u00e7ar. Yahut da arzu y\u00fcz\u00fcnden, insan\u0131n d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc olu\u015fturan s\u00fcrekli durumlar birbirlerini kendi i\u00e7lerine \u00e7ekerler ve \u00f6l\u00fcmden sonra dahi birbirlerini \u00e7ekmeye devam ederler.<\/p>\n\n\n\n O halde bu durumdan nas\u0131l kurtulmal\u0131y\u0131z? Buddha diyor ki: “i\u015fte ey ke\u015fi\u015fler, \u0131zd\u0131rab\u0131n yok edilmesi, ya\u015fama olan susam\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n s\u00f6nd\u00fcr\u00fclmesi ancak bu arzuyu uzakla\u015ft\u0131rarak, bundan vazge\u00e7ip s\u0131yr\u0131larak, buna yer b\u0131rakmayarak m\u00fcmk\u00fcn olur.<\/em>“<\/p>\n\n\n\n B\u00f6ylece insan\u0131n y\u00f6nelmesi gereken ama\u00e7, insan\u0131 d\u0131\u015f nesnelere ve d\u00fcnyaya ba\u011flayan arzunun yok edilmesidir. Bencilli\u011fi ve bireyselli\u011fi kayboldu\u011fu zaman insan nirvana’ya ula\u015fm\u0131\u015f demektir.<\/p>\n\n\n\n Nirvana, arzunun yokolmas\u0131, h\u0131nc\u0131n yokolmas\u0131, do\u011fru yoldan ayr\u0131lman\u0131n yokolmas\u0131d\u0131r. Bu, d\u00f6rt kutsal ger\u00e7e\u011fin cahili olman\u0131n sona ermesidir, o cahillik ki ya\u015fama\u011fa olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fc te\u015fkil eder. Nirvana bireysel varl\u0131\u011f\u0131n yokolu\u015fudur, nirvana kurtulu\u015f durumudur.<\/p>\n\n\n\n \u0130nsan\u0131n tekrar tekrar do\u011fu\u015ftan kurtulamamas\u0131na neden olan Neden-Sonu\u00e7 zincirini, 12 halkal\u0131 zincir olarak, \u015f\u00f6yle s\u0131ralarlar;<\/p>\n\n\n\n 1- Bilgisizlik (Avidya) Izd\u0131rab\u0131n yokedilmesine g\u00f6t\u00fcren yolla ilgili ger\u00e7ek dte sekiz basamakl\u0131 bir yoldur: Buddhizm’de do\u011fruyu ve e\u011friyi g\u00f6steren bir ahlak bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u015eu be\u015f esas, \u00f6\u011fretinin ahlaki y\u00f6n\u00fcn\u00fc g\u00f6sterir:<\/p>\n\n\n\n 1- \u00d6ld\u00fcrmemek (Hayvanlar ve b\u00f6cekler dahil hi\u00e7bir canl\u0131ya k\u0131ymamak) Ayr\u0131ca Buddhizm’de ba\u015fkalar\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131\u015flaman\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6nemi vard\u0131r. Buddha bu \u00f6devi \u00e7ok heyecan verici bir form\u00fclle ifade etmi\u015ftir; “H\u0131nca h\u0131n\u00e7la cevap verilirse, h\u0131n\u00e7 ortadan kalkar m\u0131?<\/em>“<\/p>\n\n\n\n Buddhizm kast ve s\u0131n\u0131f ayr\u0131l\u0131klar\u0131na oldu\u011fu kadar, \u0131rk ve milliyet ayr\u0131l\u0131klar\u0131na da kay\u0131ts\u0131z kalmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan evrenseldir. Buddhizm’e g\u00f6re, g\u00fcn\u00fcn birinde b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyalardaki b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar ve en ufak toz zerreleri dahi Nirvana’ya ula\u015facaklard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Buddha, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra haks\u0131z yere tanr\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve onun bir\u00e7ok yerde heykelleri yap\u0131lm\u0131\u015f ve kendisine tap\u0131n\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ki bu toplumsal bir hatad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Buddha ger\u00e7e\u011fi ara\u015ft\u0131ran bir insand\u0131r ve kendisini hi\u00e7bir zaman tanr\u0131la\u015ft\u0131rmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u00dcstad\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan Hindistan’a yay\u0131lan Buddhizm, M\u00d6.III. y\u00fczy\u0131lda kral A\u015foka taraf\u0131ndan desteklendi. Buddhizmin etkisi yay\u0131ld\u0131k\u00e7a sava\u015f\u0131n, \u00f6l\u00fcm cezas\u0131n\u0131n, bask\u0131 ve i\u015fkencenin, \u00f6l\u00fcml\u00fc b\u00fcy\u00fck av partilerinin kayboldu\u011fu, insanlar hatta hayvanlar i\u00e7in hastanelerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc,<\/p>\n\n\n\n Fakat Brahmanlar kendi ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 yokeden bu ak\u0131m ile \u015fiddetli bir \u015fekilde sava\u015f\u0131yorlard\u0131. Nitekim Buddhizm M.S.VII.y\u00fczy\u0131la do\u011fru \u00e7\u00f6kmeye ba\u015flad\u0131. XII. y\u00fczy\u0131lda da Hindistan’dan kovuldu.<\/p>\n\n\n\n Fakat, Asya’n\u0131n daha \u00f6nce yay\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu b\u00f6lgelerinde, yani Seylan, Birmanya, Siyam, Kamboc, T\u00fcrkistan, Tibet, \u00c7in, Kore ve Japonya’da bu din hala ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Buddhizm’in Orta Asya havalisinde yay\u0131lm\u0131\u015f ve Sanskrit dilinde metinlerin \u00e7o\u011funlu\u011fu te\u015fkil etti\u011fi koluna Mahayana ve Pali dili ile yaz\u0131lm\u0131\u015f, Seylan ve G\u00fcney Asya’da yay\u0131lm\u0131\u015f olan koluna Hinayana denmi\u015ftir. Birinci mezhep \u00e7ok insan\u0131 kurtarmay\u0131, ikincisi ise tek ki\u015finin kurtar\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7 edinmi\u015ftir. Onun i\u00e7in birinciye B\u00fcy\u00fck Gemi, ikinciye ise K\u00fc\u00e7\u00fck Gemi denmi\u015ftir. Buddhizmi kabul eden Uygur T\u00fcrkleri ise bunlara Ulu G\u00f6n\u00fcl ve K\u00fc\u00e7\u00fck G\u00f6n\u00fcl (Ulug K\u00f6n\u00fclg\u00fc, Ki\u00e7ik K\u00f6n\u00fclg\u00fc) adlar\u0131n\u0131 vermi\u015flerdi.<\/p>\n\n\n\n Hinayana (Theravada)’daki Arhat \u00fclk\u00fcs\u00fcne, yani m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar \u00e7abuk Nirvana’ya girip kendi ki\u015fisel kurtulu\u015funu sa\u011flayan azize kar\u015f\u0131l\u0131k, Mahayana Boddhisattava, yani gelecekteki Buddha \u00fclk\u00fcs\u00fcn\u00fc ileri s\u00fcrmektedir ki bu, \u00f6teki insanlar\u0131 kurtulu\u015fa ula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yery\u00fcz\u00fcnde kalmakta ve Nirvana’ya giri\u015fini geri b\u0131rakmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Buddhizm’in Hindi\u00e7ini’nde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f t\u00fcr\u00fcne Kaodaizm, Tibet’te bir tak\u0131m acaip Totemik ve Animist anlay\u0131\u015flarla kar\u0131\u015fm\u0131\u015f olan t\u00fcr\u00fcne ise Lamaizm denmektedir.<\/p>\n\n\n\n Buddhist metafizi\u011fin incelikleri aras\u0131nda derin bir psikolojik ve ahlaksal ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: Bu da insan\u0131n \u0131zd\u0131rab\u0131n\u0131n, hayata olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan bencilli\u011finden ileri geldi\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n Ve d\u00fcnyada hi\u00e7bir doktrin her canl\u0131ya sayg\u0131y\u0131, tatl\u0131 muameleyi, merhameti, hakaretlerin ba\u011f\u0131\u015flanmas\u0131n\u0131 ve \u00f6zveriyi Buddhizm kadar dokunakl\u0131 s\u00f6zlerle \u00f6\u011f\u00fctlemi\u015f de\u011fildir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Cainizm gibi M.\u00d6. VI. y\u00fczy\u0131lda \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan Buddhizm de d\u00fcnyada \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015f ve oynamaktad\u0131r. Bu dinin kutsal metinlerine Tripitaka, bir Orta Hint dili olan Pali dilinde de Tipitaka (\u00dc\u00e7 Sepet) denir. Sepetlerin birincisinde ke\u015fi\u015flik kurallar\u0131, ikincisinde kurtulu\u015f \u00e7areleri, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcnde felsefi ve \u00f6zellikle psikolojik g\u00f6r\u00fc\u015fler vard\u0131r. Cataka ve Avadana edebiyat\u0131 ile Buddhist kutsal … <\/p>\n
b- Bu \u0131st\u0131rab\u0131n sebepleri vard\u0131r
c- Ist\u0131rap yok edilebilir
d- Bu yok edi\u015fin bir yolu vard\u0131r<\/p>\n\n\n\n
2- Eylem (Samskara)
3- Bilin\u00e7 (vicnana)
4- Ad ve Bi\u00e7im (Nama-rupa)
5- Alt\u0131 duyu ( \u015eadayatana)
6- Dokunma (Spar\u015fa)
7- Duyu\u015f (Vedana)
8- \u0130stek (Tr\u015fna)
9- Varl\u0131\u011fa ba\u011flanma (Upadana)
10- Var olma (Bhava)
11- Do\u011fum (Cati)
12- \u00d6l\u00fcm (Cara-Marana)<\/p>\n\n\n\n
1- Ger\u00e7ek Bilgi
2- D\u00fcr\u00fcst Niyet
3- Do\u011fru S\u00f6z
4- D\u00fcr\u00fcst Hareket
5- D\u00fcr\u00fcst Kazan\u00e7
6- D\u00fcr\u00fcst \u00c7aba
7- Do\u011fru Fikir
8- Do\u011fru d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp-ta\u015f\u0131nma<\/p>\n\n\n\n
2- Ba\u015fkas\u0131n\u0131n mal\u0131n\u0131 almamak,
5- Ba\u015fkas\u0131n\u0131n kar\u0131s\u0131na (ve kocas\u0131na) itibar etmemek,
4- Yalan s\u00f6ylememek,
5- Sarho\u015f edici i\u00e7ki i\u00e7memek<\/p>\n\n\n\n